Thang điểm mất ngủ ISI là gì? Cách tính và đọc kết quả

Có người chỉ thỉnh thoảng khó ngủ trước một ngày quan trọng, nhưng cũng có người mất nhiều thời gian mới ngủ, tỉnh liên tục trong đêm hoặc thức dậy quá sớm. Cùng gọi là mất ngủ, nhưng mức độ và ảnh hưởng đến cuộc sống có thể rất khác nhau. Thang điểm mất ngủ ISI được dùng để lượng hóa những khác biệt đó.

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương.

• PSQI là gì? Cách đánh giá chất lượng giấc ngủ
• Chứng ngủ rũ là gì? Dấu hiệu và cách kiểm soát
• Chuột rút khi ngủ: Nguyên nhân và cách giảm tái phát

Thang điểm mất ngủ ISI đánh giá điều gì?

ISI là viết tắt của Insomnia Severity Index, có thể hiểu là chỉ số đánh giá mức độ mất ngủ. Đây là bảng câu hỏi ngắn gồm bảy nội dung, thường được sử dụng trong nghiên cứu và thực hành lâm sàng.

Công cụ tập trung vào ba vấn đề chính là khó bắt đầu giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ và thức dậy quá sớm. Ngoài ra, ISI còn xem người bệnh hài lòng với giấc ngủ đến đâu, triệu chứng ảnh hưởng thế nào đến hoạt động ban ngày và mức lo lắng về tình trạng hiện tại.

Mất ngủ không chỉ xảy ra ban đêm. Người ngủ kém kéo dài có thể giảm tập trung, thiếu năng lượng, dễ cáu gắt hoặc làm việc kém hiệu quả vào ngày hôm sau.

7 nội dung trong thang điểm mất ngủ ISI

Mỗi câu hỏi trong thang điểm mất ngủ ISI tập trung vào một khía cạnh cụ thể. Khi kết hợp cả bảy phần, người đọc có thể thấy vấn đề nằm chủ yếu ở việc bắt đầu giấc ngủ, duy trì giấc ngủ hay ảnh hưởng ban ngày.

Mức độ khó đi vào giấc

Phần đầu xem việc bắt đầu giấc ngủ khó đến mức nào. Thỉnh thoảng mất nhiều thời gian mới ngủ sau ngày căng thẳng sẽ khác với việc gần như đêm nào cũng nằm lâu mà không thể ngủ.

Khó duy trì giấc ngủ

Một số người ngủ khá nhanh nhưng liên tục tỉnh trong đêm. Sau mỗi lần tỉnh, họ có thể mất nhiều thời gian mới ngủ lại, khiến giấc ngủ bị chia nhỏ.

Thức dậy quá sớm

Có người ngủ được vài giờ nhưng thức rất sớm vào buổi sáng và không thể ngủ lại dù vẫn còn mệt. Đây cũng là một dạng khó khăn thường gặp trong mất ngủ.

Mức hài lòng với giấc ngủ

Hai người có cùng số giờ ngủ chưa chắc cảm thấy giống nhau. Một người vẫn hoạt động tốt, trong khi người kia thấy giấc ngủ không đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi.

Ảnh hưởng đến hoạt động ban ngày

ISI xem xét giấc ngủ đang cản trở sinh hoạt đến mức nào, chẳng hạn khả năng học tập, làm việc, tập trung hoặc hoàn thành công việc hằng ngày.

Mức độ người khác nhận thấy vấn đề

Người thân có thể nhận ra người bệnh thường xuyên mệt mỏi, thiếu tập trung hoặc dễ cáu gắt hơn. Phần này phản ánh mức độ triệu chứng thể hiện ra cuộc sống bên ngoài.

Mức lo lắng về tình trạng mất ngủ

Mất ngủ kéo dài dễ tạo thành vòng lặp như càng lo tối nay không ngủ được, người bệnh càng căng thẳng và khó thư giãn. ISI vì thế cũng đánh giá mức lo lắng về giấc ngủ.

Cách tính thang điểm mất ngủ ISI

Mỗi câu hỏi được chấm từ 0 đến 4 điểm. Điểm thấp cho thấy vấn đề ít hoặc không đáng kể, còn điểm cao hơn phản ánh triệu chứng rõ hơn. Tổng điểm nằm trong khoảng 0–28. Cách phân nhóm thường dùng:

• 0–7 điểm: chưa ghi nhận mất ngủ có ý nghĩa rõ.
• 8–14 điểm: có triệu chứng mất ngủ dưới ngưỡng hoặc mức nhẹ.
• 15–21 điểm: triệu chứng mất ngủ ở mức trung bình.
• 22–28 điểm: triệu chứng mất ngủ ở mức nặng.

Các mức này dùng để mô tả mức độ triệu chứng, không phải giai đoạn bệnh cố định. Một người đạt 16 điểm có thể có triệu chứng đáng chú ý nhưng chưa thể xác định nguyên nhân chỉ từ tổng điểm.

Điểm ISI cao nói lên điều gì?

Khi thang điểm mất ngủ ISI tăng, điều đó thường cho thấy khó khăn về giấc ngủ rõ hơn hoặc ảnh hưởng nhiều hơn đến cuộc sống. Tuy nhiên, hai người có cùng tổng điểm vẫn có thể gặp vấn đề khác nhau.

Một người có thể chủ yếu khó đi vào giấc, trong khi người khác ngủ nhanh nhưng tỉnh liên tục rồi mệt cả ngày. Tổng điểm có thể tương đương nhưng nguyên nhân không giống nhau.

Vì vậy, ngoài tổng điểm, nên nhìn vào câu hỏi nào có điểm cao. Nếu khó bắt đầu giấc ngủ, cần xem căng thẳng, caffeine hoặc lịch ngủ. Nếu khó duy trì giấc ngủ, cần xem thêm đau, tiểu đêm, môi trường hoặc rối loạn hô hấp. Ảnh hưởng ban ngày cao cũng cần được chú ý.

ISI có thể tự chẩn đoán mất ngủ không?

Không. Thang điểm mất ngủ ISI là công cụ sàng lọc và đánh giá mức độ triệu chứng, không phải xét nghiệm có thể tự khẳng định người làm bài mắc bệnh.

Chẩn đoán bệnh mất ngủ còn cần xem triệu chứng kéo dài bao lâu, xuất hiện thường xuyên đến mức nào, người bệnh có đủ cơ hội ngủ hay không và tình trạng ảnh hưởng ra sao đến hoạt động ban ngày.

Một số người đạt điểm cao vì đang trải qua giai đoạn căng thẳng ngắn hạn. Người khác có thể khó ngủ do đau, thuốc, rượu, làm ca hoặc rối loạn nhịp sinh học. Nếu chỉ nhìn tổng điểm mà không xem nguyên nhân, người đọc dễ hiểu sai tình trạng của mình. ISI có giá trị khi dùng để nhận diện mức độ triệu chứng và theo dõi sự thay đổi theo thời gian, nhưng điểm số cần được đặt trong bối cảnh thực tế.

ISI khác PSQI như thế nào?

Hai công cụ đều liên quan đến giấc ngủ nhưng mục tiêu không giống nhau.

• PSQI đánh giá chất lượng giấc ngủ tổng thể trong khoảng một tháng, gồm thời lượng ngủ, hiệu quả giấc ngủ, các lần gián đoạn, thuốc hỗ trợ ngủ và ảnh hưởng ban ngày.
• Thang điểm mất ngủ ISI tập trung trực tiếp hơn vào mức độ triệu chứng mất ngủ và ảnh hưởng của chúng.

Một người ngáy nhiều và ngủ không sâu do ngưng thở khi ngủ có thể có chất lượng giấc ngủ kém nhưng chưa chắc ISI rất cao nếu họ không thấy khó đi vào hoặc duy trì giấc ngủ. Ngược lại, người mất ngủ kéo dài do căng thẳng có thể có ISI cao vì khó ngủ, thức sớm và lo lắng nhiều.

Khi nào ISI chưa đủ để đánh giá giấc ngủ?

Có những trường hợp triệu chứng giống mất ngủ nhưng nguyên nhân chính lại nằm ở rối loạn khác.

• Nếu người bệnh ngáy rất to, được quan sát thấy ngừng thở hoặc thường thức giấc vì nghẹt thở, cần xem xét rối loạn hô hấp khi ngủ.
• Người thường xuyên ngủ gật ngoài ý muốn dù đã ngủ đủ cũng cần được đánh giá theo hướng khác.
• Người làm ca đêm hoặc thường xuyên ngủ rất muộn có thể gặp vấn đề về nhịp sinh học hơn là mất ngủ đơn thuần.

Thang điểm mất ngủ ISI là bảng đánh giá ngắn gồm bảy nội dung, giúp xem xét mức độ khó đi vào giấc, khó duy trì giấc, thức quá sớm, mức hài lòng với giấc ngủ và ảnh hưởng của mất ngủ đến cuộc sống. Giá trị của ISI nằm ở việc giúp người đọc nhận ra mất ngủ đang xảy ra theo kiểu nào và ảnh hưởng đến sinh hoạt ra sao.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.