Thoái hóa khớp ngón cái: Vì sao đau khi cầm nắm, vặn xoay?

Khớp gốc ngón cái có vai trò giúp ngón cái xoay, đối chiếu với các ngón khác và tạo lực kẹp. Nhờ khớp này, bàn tay có thể cầm đồ, mở nắp, viết, may vá, nấu ăn hoặc sử dụng điện thoại. Vì phải vận động nhiều và chịu lực lặp lại, nhiều người bị thoái hóa khớp ngón cái và đau theo thời gian, đặc biệt ở người trung niên, người làm việc thủ công hoặc người dùng tay nhiều.

Thoái hóa khớp ngón cái thường gây đau ở vùng gốc ngón cái, nhất là khi cầm nắm, vặn nắp chai, xoay chìa khóa, mở cửa, cầm bút, dùng kéo hoặc bấm điện thoại lâu. Đây là khớp nhỏ nhưng hoạt động liên tục trong hầu hết sinh hoạt hằng ngày. Khi khớp bị thoái hóa, những động tác tưởng đơn giản cũng có thể gây đau, yếu lực kẹp và khó thao tác chính xác.

Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương

• Viêm gân Achilles là gì và dấu hiệu dễ nhận biết
• Sưng nóng đỏ đau khớp: Nguyên nhân và dấu hiệu
• Đau khớp gối khi trời lạnh: Nguyên nhân và cách giảm đau

Vì sao khớp gốc ngón cái dễ bị thoái hóa?

Ngón cái khác với các ngón còn lại vì có khả năng xoay và đối chiếu với lòng bàn tay. Nhờ đó, bàn tay tạo được lực kẹp mạnh và thực hiện các động tác tinh tế. Tuy nhiên, cũng chính vì hoạt động nhiều như vậy, khớp gốc ngón cái thường xuyên chịu lực nén, lực xoắn và lực kẹp.

Khi sụn khớp bị bào mòn, bề mặt khớp không còn trượt êm. Mỗi lần vặn, bóp, kẹp hoặc xoay ngón cái, vùng khớp có thể bị kích thích và gây đau. Cơ thể có thể phản ứng bằng sưng nhẹ, cứng khớp hoặc hình thành gai xương nhỏ quanh khớp.

Thoái hóa khớp ngón cái thường tiến triển từ từ. Ban đầu, người bệnh chỉ đau khi dùng tay nhiều. Về sau, đau có thể xuất hiện thường xuyên hơn, lực tay giảm và một số động tác cần lực kẹp mạnh trở nên khó khăn.

Dấu hiệu thoái hóa khớp ngón cái

Thoái hóa khớp ngón cái thường được nhận ra qua các hoạt động rất quen thuộc. Người bệnh không nhất thiết đau liên tục cả ngày, nhưng cơn đau lặp lại khi làm một số động tác đặc trưng.

Đau khi vặn xoay

Mở nắp chai, vặn khóa, xoay chìa, vắt khăn hoặc mở lọ thực phẩm là những động tác dễ làm đau vùng gốc ngón cái. Đây là lúc khớp phải chịu lực xoắn lớn, khiến vùng sụn khớp bị kích thích.

Sưng nhẹ và cứng vùng gốc ngón cái

Vùng gốc ngón cái có thể hơi sưng, đau khi ấn vào hoặc cứng sau khi dùng tay nhiều. Một số người thấy khớp lạo xạo nhẹ khi cử động. Nếu thoái hóa kéo dài, gốc ngón cái có thể to hơn hoặc biến dạng nhẹ.

Khó làm việc cần sự khéo léo

Các công việc như may vá, nấu ăn, bóc vỏ, mở bao bì, dùng điện thoại, gõ phím hoặc cầm nắm vật nhỏ có thể trở nên bất tiện. Đau không quá dữ dội nhưng gây khó chịu vì bàn tay phải dùng liên tục.

Đau khi kẹp hoặc bóp đồ vật

Cầm bút lâu, dùng kéo, kẹp quần áo, cầm kim, bóp chai nước hoặc cầm điện thoại bằng một tay có thể làm đau tăng. Người bệnh thường thấy lực kẹp yếu hơn trước, dễ mỏi tay hoặc phải đổi sang tay còn lại.

Ai dễ bị thoái hóa khớp ngón cái hơn?

Thoái hóa khớp ngón cái có thể gặp ở nhiều người, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn do tuổi tác, công việc hoặc cách sử dụng bàn tay. Việc nhận biết nhóm nguy cơ giúp người bệnh chủ động giảm tải cho khớp sớm hơn. Những yếu tố thường gặp gồm:

• Tuổi trung niên trở lên, khi sụn khớp giảm đàn hồi theo thời gian.
• Công việc dùng tay lặp lại như may vá, nấu ăn, làm thủ công, cắt tỉa, viết nhiều.
• Thói quen cầm điện thoại lâu bằng một tay.
• Thường xuyên vặn, bóp, kẹp vật nhỏ với lực mạnh.
• Từng chấn thương vùng ngón cái hoặc cổ tay.
• Có tiền sử viêm khớp hoặc thoái hóa khớp ở nhiều vị trí.
• Cơ bàn tay yếu khiến lực dồn nhiều hơn lên khớp.

Không phải cứ dùng tay nhiều là sẽ bị thoái hóa, nhưng nếu khớp gốc ngón cái liên tục chịu lực xoắn và lực kẹp mạnh mà không được nghỉ hợp lý, nguy cơ đau tái phát sẽ cao hơn.

Cách giảm đau khi khớp ngón cái

Chăm sóc thoái hóa khớp ngón cái cần tập trung vào giảm lực kẹp và lực xoắn. Đây là hai loại lực thường khiến cơn đau tăng nhiều nhất. Không nên cố vặn, bóp hoặc kẹp mạnh khi khớp đang đau.

Một số cách điều chỉnh trong sinh hoạt gồm:

• Dùng dụng cụ mở nắp thay vì vặn bằng tay trần.
• Cầm đồ vật bằng cả bàn tay thay vì chỉ kẹp bằng ngón cái.
• Tránh cầm điện thoại lâu bằng một tay.
• Chọn bút có thân to hơn để giảm lực bóp.
• Nghỉ tay xen kẽ khi làm việc thủ công.
• Không cố bóp khăn, vắt đồ hoặc mở nắp quá chặt.
• Có thể dùng nẹp hỗ trợ ngón cái khi phải làm việc nhiều.

Chườm lạnh có thể giúp giảm đau sau khi dùng tay nhiều hoặc khi vùng khớp hơi sưng. Chườm ấm lại phù hợp hơn khi khớp cứng, khó cử động vào buổi sáng. Các bài tập tốt cho khớp nhẹ như mở khép ngón, chạm ngón cái vào từng đầu ngón tay, xoay nhẹ ngón cái trong tầm không đau có thể giúp duy trì độ linh hoạt.

Đừng để bàn tay nghỉ sai cách quá lâu

Khi đau, nghỉ tay là cần thiết, nhưng bất động quá lâu có thể làm khớp cứng hơn. Điều quan trọng là giảm hoạt động gây đau mạnh, đồng thời vẫn duy trì vận động nhẹ nhàng. Người bệnh nên tránh các động tác lặp lại cường độ cao, nhưng vẫn có thể thực hiện các cử động nhẹ trong tầm dễ chịu.

Nếu công việc bắt buộc dùng tay, nên chia nhỏ thời gian làm, đổi tay khi có thể và dùng dụng cụ hỗ trợ. Với người thường xuyên dùng điện thoại, có thể đặt máy lên giá đỡ, dùng hai tay hoặc dùng giọng nói thay cho việc gõ quá lâu.

Thoái hóa khớp ngón cái thường ảnh hưởng nhiều đến khớp gốc ngón cái, gây đau khi cầm nắm, kẹp, bóp, vặn xoay hoặc dùng tay trong thời gian dài. Dù là khớp nhỏ, vị trí này đóng vai trò rất quan trọng trong sinh hoạt, nên cơn đau có thể gây bất tiện rõ rệt.. Khi khớp được giảm tải đúng cách, bàn tay sẽ dễ chịu hơn và hạn chế đau tái phát trong các hoạt động hằng ngày.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.