Thoát vị đĩa đệm cổ: Dấu hiệu, nguyên nhân nhận biết

Thoát vị đĩa đệm cổ là tình trạng phần nhân bên trong đĩa đệm ở cột sống cổ thoát ra ngoài qua vùng bao xơ bị suy yếu hoặc rách. Khối thoát vị có thể không gây triệu chứng, nhưng khi kích thích rễ thần kinh, người bệnh có thể đau cổ lan xuống vai và cánh tay, tê bì hoặc yếu tay. Nếu tổn thương ảnh hưởng đến tủy sống, biểu hiện có thể nghiêm trọng hơn và cần được đánh giá sớm.

Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.

• 5 dấu hiệu ở khớp gối mà bạn nên biết?
• Viêm lồi cầu trong xương cánh tay: Nguyên nhân, dấu hiệu
• Đau khớp háng là bệnh gì? Khi nào cần đi khám?

Thoát vị đĩa đệm cổ là gì?

Cột sống cổ gồm các đốt sống nối với nhau từ nền sọ xuống vùng vai. Giữa phần lớn các đốt sống có đĩa đệm, giúp phân bố lực và hỗ trợ cột sống vận động. Mỗi đĩa đệm có phần nhân mềm ở giữa và lớp bao xơ chắc hơn ở bên ngoài.

Theo thời gian, đĩa đệm có thể giảm độ đàn hồi và khả năng giữ nước. Khi bao xơ yếu hoặc rách, một phần vật liệu bên trong có thể nhô hoặc thoát ra ngoài. Ở vùng cổ, khối thoát vị có thể nằm gần rễ thần kinh đi ra hai bên hoặc gần tủy sống.

Khi rễ thần kinh bị kích thích, triệu chứng thường lan từ cổ xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay. Nếu tủy sống bị chèn ép, biểu hiện có thể ảnh hưởng cả tay, chân và khả năng giữ thăng bằng.

Dấu hiệu thường gặp khi đau đĩa đệm cổ

Biểu hiện của thoát vị đĩa đệm cổ phụ thuộc vào vị trí đĩa đệm và cấu trúc thần kinh bị ảnh hưởng. Một số người chủ yếu đau cổ, trong khi người khác đau rõ ở vai hoặc cánh tay.

Đau do kích thích rễ thần kinh

Cơn đau có thể đi từ cổ qua vai xuống một phần cánh tay hoặc bàn tay, đôi khi mang cảm giác buốt, nóng rát hoặc như luồng điện. Một số tư thế cổ, ho hoặc hắt hơi có thể làm triệu chứng tăng lên.

Tê và châm chích

Xuất hiện ở cẳng tay, bàn tay hoặc một số ngón. Khi rễ thần kinh ảnh hưởng đến vận động, người bệnh có thể khó nâng tay, cầm đồ không chắc hoặc dễ làm rơi vật.

Đau, căng vùng khác

Căng cơ, tư thế kéo dài và thoái hóa khớp cũng có thể gây đau ở vùng này. Đau lan tay kèm tê hoặc yếu cơ thường khiến bác sĩ nghĩ nhiều hơn đến tổn thương rễ thần kinh.

Nguyên nhân và yếu tố liên quan đến thoái hóa

Nguyên nhân thường gặp nhất khi cổ bị thoái hóa là thay đổi của đĩa đệm theo tuổi. Khi đĩa đệm kém đàn hồi, lớp bao bên ngoài dễ suy yếu hơn, từ đó tăng khả năng hình thành thoát vị.

Chấn thương vùng cổ như tai nạn giao thông, va chạm thể thao hoặc chuyển động mạnh cũng có thể góp phần gây tổn thương đĩa đệm. Tuy nhiên, nhiều trường hợp không có một sự kiện chấn thương rõ ràng.

Thoát vị đĩa đệm cổ vì vậy không nhất thiết xuất hiện chỉ sau một động tác sai hoặc một lần vận động mạnh. Ở nhiều người, thay đổi đĩa đệm đã tiến triển trong thời gian dài trước khi triệu chứng bắt đầu xuất hiện.

Chẩn đoán được thực hiện như thế nào?

Bác sĩ thường hỏi đường lan của cơn đau, vùng tê, thời điểm xuất hiện và những động tác làm triệu chứng tăng.

• Khám sức cơ, cảm giác, phản xạ và khả năng vận động cổ giúp định hướng rễ thần kinh có thể bị ảnh hưởng.
• Nếu nghi ngờ chèn ép tủy, việc kiểm tra dáng đi, sự khéo léo của bàn tay và sức cơ ở chân cũng quan trọng.

Đây là những thông tin giúp phân biệt tình trạng chỉ ảnh hưởng một rễ thần kinh với tình trạng tủy sống bị chèn ép.

MRI có khả năng quan sát tốt đĩa đệm, rễ thần kinh và tủy sống nên thường được sử dụng khi cần đánh giá cấu trúc mềm. Tuy nhiên, không phải người đau cổ nào cũng cần chụp ngay. Chỉ định phụ thuộc vào triệu chứng, dấu hiệu thần kinh, thời gian kéo dài và khả năng kết quả hình ảnh làm thay đổi hướng điều trị.

Kết quả phim cần được đối chiếu với biểu hiện thực tế. Một vị trí thoát vị trên MRI nhưng không phù hợp với vùng đau, tê hoặc yếu chưa chắc là nguyên nhân chính gây triệu chứng.

Điều trị thoát vị đĩa đệm cổ

Phần lớn người bệnh chưa có yếu cơ tiến triển hoặc dấu hiệu chèn ép tủy nặng thường được điều trị không phẫu thuật trước. Mục tiêu là giảm triệu chứng, duy trì chức năng và tạo điều kiện để vùng thần kinh bị kích thích hồi phục.

Giảm những hoạt động đau

Hạn chế cơn đau lan xuống tay tăng, nhưng không nên bất động cổ hoàn toàn trong thời gian dài. Vận động nhẹ trong giới hạn chịu được giúp hạn chế cứng và suy yếu cơ.

Thuốc giảm đau

Một số loại thuốc giảm đau hoặc thuốc dùng cho đau thần kinh có thể được cân nhắc tùy triệu chứng và bệnh nền. Người bệnh không nên tự phối hợp nhiều loại hoặc dùng kéo dài mà không được hướng dẫn.

Vật lý trị liệu

Các bài tập có thể tập trung vào tư thế, tầm vận động và sức bền của các nhóm cơ hỗ trợ cổ vai. Chương trình tập cần phù hợp với từng người. Không phải bài tập cổ nào cũng thích hợp cho mọi dạng thoát vị. Nếu một động tác làm đau lan xa hơn xuống tay, tê tăng hoặc sức cơ giảm, cần dừng và đánh giá lại thay vì tiếp tục tập với suy nghĩ phải chịu đau mới có hiệu quả.

Thực hiện phẫu thuật được cân nhắc khi nào?

Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tiên cho mọi trường hợp thoát vị đĩa đệm cổ. Can thiệp thường được xem xét khi triệu chứng thần kinh tiến triển, đau nghiêm trọng kéo dài dù đã điều trị bảo tồn phù hợp hoặc có chèn ép tủy ảnh hưởng chức năng.

Mục tiêu của phẫu thuật là giải phóng cấu trúc thần kinh đang bị chèn ép. Tùy vị trí và mức độ tổn thương, có thể lựa chọn lấy đĩa đệm, hợp nhất đoạn cột sống, thay đĩa đệm nhân tạo hoặc giải phóng rễ thần kinh.

Quyết định không chỉ dựa vào kích thước khối thoát vị. Mức độ yếu cơ, biểu hiện tủy sống, sức khỏe tổng thể và sự phù hợp giữa triệu chứng với hình ảnh đều phải được xem xét.

Khi tình trạng ổn định, hoạt động nên được tăng dần. Người làm việc máy tính cần hạn chế giữ cổ ở một tư thế quá lâu và bố trí màn hình thuận tiện. Khi dùng điện thoại, nên thay đổi tư thế thường xuyên thay vì duy trì cổ cúi liên tục. Khi nâng hoặc mang vật, tránh chuyển động cổ đột ngột. Tập luyện nên tăng cường độ từ từ, đặc biệt ở người vừa trải qua giai đoạn đau lan tay.

Thoát vị đĩa đệm cổ là tình trạng vật liệu trong đĩa đệm thoát qua lớp bao bên ngoài và có thể kích thích rễ thần kinh hoặc tủy sống. Biểu hiện thường gặp gồm đau cổ lan vai hoặc cánh tay, tê châm chích và giảm sức cơ ở tay. Việc theo dõi đường đau, vùng tê, sức cơ, khả năng sử dụng bàn tay và dáng đi giúp nhận biết khi nào cần đánh giá chuyên sâu hơn.

Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.